Altec 604 eksperyment. Biamping
Kilka tygodni spędziłem słuchając muzyki używając naprzemiennie dwóch wzmacniaczy - Crimsona 2A3 DHTSE oraz First Watt Aleph J.
Użycie tych samych płyt pozwalało na pełne porównanie brzmienia tworzonego przez każde z tych urządzeń. Co więcej, w każdym przypadku używałem przedwzmacniacza - lampowego La Fion lub Technicsa SU9600.
Co prawda Crimson będący wzmacniaczem zintegrowanym nie wymagał przedwzmacniacza, chciałem jednak w stworzyć systemy maksymalnym stopniu zbliżone. Uznałem, że skoro użycie Alepha J wymagało przedwzmacniacza, to także Crimson powinien być nim sterowany.
Naprzemienne odsłuchy skłaniają do porównań - jedyną zmienną pozostają wzmacniacze. I to różnego typu. Z jednej strony lampowy wzmacniacz single ended oparty o lampy 2A3, dający moc ok. 2,5-3,5 W/ch, z drugiej również konstrukcja single ended oparta o tranzystory, o mocy ok 25 W/ch.
Wydawać by się mogło że to przede wszystkim zdolności mocowe będą głównym czynnikiem porównawczym.
Tymczasem słuchane w określonych, identycznych warunkach, z "domowym" poziomem głośności, obydwa te wzmacniacze bardzo dobrze wypełniały pomieszczenie muzyką. Z pewnością Crimson nie dawał wrażenia niedostatku mocy, ani też Aleph nie powodował wrażenia jej nadmiaru.
Oczywiście Crimson wymagał ustawienia większego poziomu na przedwzmacniaczu sterującym (dla zrównania poziomu głośności z Alephem), ale po wyrównaniu obydwa wzmacniacze potrafiły bardzo sprawnie wysterować Alteca.
Kwestia różnic brzmieniowych pomiędzy nimi nie była tak jednoznaczna jak mogłyby to sugerować różnice konstrukcyjne obu urządzeń.
Co oczywiste - typ brzmienia basu przy zasilaniu Alephem jest inny w porównaniu z Crimsonem. Nie może być inaczej, różnica w możliwościach wysterowania 15" membrany jest natychmiast odczuwalna.
Zwracam jednak uwagę na użyty zwrot "w porównaniu".
Rzecz w tym, że skala różnicy jest tym bardziej odczuwalna im krótszy okres upływa pomiędzy słuchaniem jednego i drugiego wzmacniacza. Słuchany po upływie pewnego czasu Crimson absolutnie nie jest wzmacniaczem któremu "czegoś brakuje". Gra pełnym znakomitym, dźwiękiem - MIMO iż nie ma możliwości uzyskania brzmienia basu Alepha. Myślę, że po prostu słuchacz może uznać brzmienie zestawu Crimson/Altec za "oczywiste" nie mając wrażenia "niedostatku" niskich częstotliwości.
Sądzę także, że podobny mechanizm (choć w nieco innym zakresie) działa również w przypadku Alepha.
To wzmacniacz o wyjątkowej - jak na wzmacniacz tranzystorowy - gładkości brzmienia średnich i wysokich częstotliwości. Myślę, że niewiele wzmacniaczy opartych o półprzewodniki daje tak dobre brzmienie tego zakresu.
Jego górny zakres jest często określany jako "jedwabisty" - chyba wiele w tym racji. Co więcej, dźwięki wysokotonowe są określane wręcz jako "wycofane" - w pewnych konfiguracjach może to być trafne określenie.
Jednakże ta "gładkość i jedwabistość" nie oznacza poziomów wybrzmień uzyskiwanych przez Crimsona. Zbliża się do nich, ale ostatecznie jednak nie jest w stanie osiągnąć fenomenalnego brzmienia zakresu średnio i wysokotonowego triody 2A3.
Tyle, że gdy słuchamy Alepha - znowu niczego nie brakuje. Dźwięk jest naprawdę bardzo, bardzo dobry - bardzo zrównoważony, oparty o znakomity rytmicznie, pełny fundament basowy.
Różnica istnieje więc znowu "w porównaniu" ...
Powyższe doświadczenia nasunęły mi myśl o połączeniu najlepszych cech Crimsona i Alepha w jednym głośniku.
Jedyną drogą do tego celu był biamping pozwalający Crimsonowi napędzać głośnik kompresyjny, a Alephowi głośnik niskotonowy Alteca.
Najmniej inwazyjną metodą wykonania odpowiedniego połączenia było użycie aktywnej zwrotnicy.
W przeszłości wielokrotnie w oparciu o posiadaną zwrotnicę Behringer DCX2496 budowałem dwu i trzydrożne systemy zasilające głośniki open baffle, lecz nigdy nie próbowałem tego z Altecami 604. Altec od początku (zarówno w konstrukcji OB jak i w obudowie 620B) pracował z oryginalną zwrotnicą (w późniejszym okresie "zaktualizowaną" poprzez wymianę kondensatorów i oporników).
Postanowiłem za pomocą Behringera odwzorować oryginalną zwrotnicę Alteca i wyprowadzić wyjścia wzmacniaczy bezpośrednio do przyłączy głośników.
Po wielokrotnym sprawdzeniu ustawień i połączeń uruchomiłem system. Starając się uniknąć regulacji poziomów ustawieniami Behringera, użyłem regulacji głośności Crimsona jako tłumika poziomu wysokich częstotliwości w stosunku do głośnika basowego. Głośność całości systemu regulowały przedwzmacniacze.
Jak zabrzmiało takie zestawienie?
Z pewnością inaczej niż każdy z systemów opartych o pojedyńcze wzmacniacze. Niskie częstotliwości wzmocnione Alephem ukazały znacznie większy wolumen i wagę. Brzmienie stało się masywniejsze i głębsze - struktura basu stała się bogatsza.
Przesłuchane w tym zestawieniu kilkanaście płyt ukazało także pewne rozjaśnienie brzmienia częstotliwości wokół punktu podziału zwrotnicy czyli 1500 Hz. Choć w pierwszym momencie robiło to wrażenie pewnego ożywienia, zakres ten jednak nieco utracił gładkość brzmieniową, charakteryzującą Alteca.
Próbując temu zaradzić, zmieniłem filtry zwrotnicy na symetryczne 24dB/oct. Choć okazało się to pomocne w kwestii pracy głośnika niskotonowego, nieco ograniczając jego wpływ na brzmienie średnich częstotliwości, to jednak tak ostry sposób cięcia pracy głośnika tubowego miał także wpływ na jego pracę. Tuba ograniczona w swoich dolnych rejestrach brzmiała nieco "technicznie", tracąc swobodę brzmienia. Zmiana stromości filtru tuby na 18 dB/oct a nawet 12 dB/oct nieco zniwelowała ten efekt, nie powodując jednak powrotu wrażenia całościowej gładkości brzmienia tego zakresu.
Użycie Behringera jako aktywnej zwrotnicy pozwoliło także na wyrównanie czasowe Alteca. Opóźnienie głośnika niskotonowego okazało się bardzo ciekawym posunięciem. Wprowadziło ono znaczną poprawę obrazowania, dźwięk zyskał na poczuciu realizmu. Brzmienie stało się bardziej namacalne. Zjawisko to jest zresztą często poruszane w publikacjach i na forach internetowych, obfitując w pozytywne spostrzeżenia i komentarze.
Po konsultacji z przyjacielem, upewniłem się co do możliwości bezpiecznej zmiany punktu pracy zwrotnicy. Obniżenie punktu pracy do 1000 Hz i tym samym poszerzenie zakresu pracy tuby wysokotonowego ukazało zapas możliwości tkwiących w jej działaniu. Potraktowałem to jednak jako pewien eksperyment, wracając - po przesłuchaniu kilku płyt - do fabrycznego punktu pracy.
Dokonywane doświadczenia okazały się bardzo pouczające. Ukazały bowiem jak trudno uzyskać jednoznacznie pozytywne efekty wprowadzając różne ustawienia zwrotnicy. Poprawa jednego aspektu brzmienia wprowadza bowiem zmianę w innym miejscu - niekoniecznie do końca pożądaną.
Ma to miejsce zarówno w przypadku użycia Behringera jak i analogowej zwrotnicy aktywnej Pioneer D-23. To wiekowe (z pierwszej połowy lat 70-tych). urządzenie również pozwala zbudować aktywną zwrotnicę dla Alteca. W tym przypadku istnieją jednak dwa ograniczenia w jej ustawieniach. Pierwszym jest fakt iż nie można wprowadzić punktu pracy 1500 Hz - dwa najbliższe punkty pracy to 1200 i 1600 Hz. Drugim jest brak możliwości wprowadzenia opóźnienia - a na podstawie dotychczasowych doświadczeń właśnie ten aspekt wydawał mi się najbardziej interesujący. Bez wątpienia jednak wprowadzenie w tor Pioneera spowodowało zmianę subtelną lecz wyraźna zmianę brzmienia wysokich tonów Alteca. Niezależnie od punktu odcięcia (1200 Hz lub 1600 Hz) dźwięk stał się po prostu w pewien sposób gładszy. Być może brak dwukrotnej konwersji (analogowo-cyfrowej oraz cyfrowo analogowej) dokonywanej przez Behringera wpłynął na taki efekt.
Najbardziej jednak brakowało mi możliwości wprowadzenia opóźnienia.
Przyszło mi na myśl, że mogłbym połączyć pracę pasywnej zwrotnicy Alteca dla tuby oraz cyfrowej zwrotnicy Behringera dla głośnika niskotonowego Sygnał wchodziłby do zwrotnicy Alteca, z tym że używając jedynie jej wyjścia dla tuby. Natomiast zwrotnicę dla głośnika niskotonowego można zbudować z użyciem Behringera, dającego także możliwość wprowadzenia opóźnienia.
Postanowiłem skonfigurować tego rodzaju "zwrotnicę hybrydową". Zakładała ona to połączenie jednego z wyjść przedwzmacniacza bezpośrednio z Crimsonem (z całkowitym pominięciem Behringera) natomiast sygnał z drugiego wyjścia przedwzmacniacza trafiał do Behringera, a z niego na wejście Alepha.
Jak zagrał taki system?
Bardzo interesująco. Stworzona hybryda zestawiła dwie istotne z mojego punktu widzenia cechy.
Myślę tu o analogowej średnicy i wysokich tonach Crimsona połączoną z efektem basu Alepha. Te dwie cechy zostały w pozytywny wsparte działaniem efektu wyrównania czasowego całego głośnika. Myślę, że pozwoliła ona uzyskać najlepszy kompromis ze wszystkich poprzednich kombinacji. Dla mnie jest najbardziej relaksująca w słuchaniu, dając analogowe brzmienie środka i góry Alteca połączone z wyjątkowo brzmiącym basem jaki daje Aleph.
Kolejne słuchane płyty utwierdzają mnie w tym przekonaniu.
To spostrzeżenie w pewien sposób staje nieco na drodze mojej koncepcji wzmacniacza "tygodniowego" - Crimson jest bowiem w tym ustawieniu ciągle obecny.
Komentarze
Prześlij komentarz